Hoe de HAN eX:plain’s OK-game inzet voor sterkere en beter voorbereide OK-studenten

Het opleiden van nieuwe OK-studenten staat al langere tijd onder druk. De praktijk heeft steeds minder ruimte om basisvaardigheden rustig aan te leren, terwijl de complexiteit van het opleiden en de noodzaak tot meer instroom aan studenten blijven groeien. Daarom schuift het onderwijs richting nieuwe, efficiëntere vormen van leren die beter aansluiten bij de mogelijkheden op de werkvloer en die van de studenten. In dit artikel vertelt Annemiek Oldenburg, Coördinator Perioperatieve opleidingen hoe de Hogeschool Arnhem en Nijmegen (HAN) de OK-game van eX:plain inzet en welke centrale rol deze speelt in die fundamentele verandering van het onderwijs.

“Het traditionele meester-gezelmodel past niet meer bij de huidige opleidingsopgave. De praktijk is te druk, de instroom moet omhoog en studenten moeten met meer basiskennis en handelingszekerheid binnenkomen op de OK. Simulatie is hierbij geen leuke extra; het is noodzakelijk geworden. Het geeft studenten de ruimte om te oefenen, fouten te maken, opnieuw te proberen en te kunnen experimenteren voordat ze in een omgeving komen waar de druk hoog is en de begeleidingstijd onder druk staat. Je hoopt met simulatieonderwijs een fundament te leggen waarmee de student in de praktijk zich verder kan doorontwikkelen.”

Tekort aan operatie- en anesthesieassistenten

Al enkele jaren worstelen we met dezelfde vraag: hoe kunnen we studenten modern opleiden, en tegelijkertijd het ‘student-zijn’ een volwaardige plek geven? De opleiding tot OK-professional duurt bijna drie jaar. In die tijd mogen en moeten studenten zich ontwikkelen, niet alleen in vaardigheden, maar ook als persoon en toekomstig professional.

Tegelijkertijd staat het opleiden onder enorme druk. Tekorten aan OK-personeel en lange wachtlijsten zorgen voor een hoge prestatiedruk, waarbij het behalen van een Entrustable Professional Activity (EPA) vaak lijkt te worden gezien als het enige doel. Maar opleiden gaat verder dan het beheersen van vaardigheden. Het is een proces van persoonlijke en professionele groei, waarin studenten leren overstijgend te denken en handelen – zich ontwikkelen tot zelfstandige, reflectieve professionals die de praktijk begrijpen, keuzes kunnen maken en verantwoordelijkheid dragen.

“Ik zie dat het leer- en leefgedrag van studenten volledig veranderd is. De huidige generatie leert niet meer zoals wij dat vroeger deden. Ze zijn opgegroeid met filmpjes, YouTube, interactieve tools en online communities, waardoor een klassiek hoorcollege met een boek vaak niet meer effectief is.

Studenten functioneren minder goed in onderwijsvormen waarin volledig wordt voorgeschreven wat én hoe ze moeten leren. Ze presteren en engageren juist beter wanneer er keuzevrijheid is, wanneer ze eigenaarschap ervaren en ruimte krijgen voor hun eigen leerstrategieën – uiteraard binnen duidelijke kaders en leerdoelen. Op dit moment zijn we echter nog niet zo ver met inservice-onderwijs, waarbij werken en leren onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.”

Maar de ruimte om in de praktijk rustig te leren wordt steeds kleiner. De OK draait door, er is druk en stress, en er is nauwelijks tijd om stil te staan bij wat er gebeurt. Hierdoor kunnen we niet langer opleiden zoals tien of twintig jaar geleden. Het onderwijs moet passen bij hoe studenten vandaag leren én bij een praktijk die minder leerplek biedt.

“Alleen mag het onderwijs ook niet duurder worden en is het daarom niet haalbaar om overal docenten neer te zetten. Het moet dus dieper, slimmer en beter doordacht worden ingericht. Dat brengt ons vanzelf bij simulatietechnologie: op dit moment is dat essentieel om studenten te bieden wat de praktijk niet meer kan.

In heel Nederland wordt daarom nu gekeken naar het inzetten van simulatietechnieken om studenten vaardigheden en gedrag aan te leren. Veelal wordt meteen gedacht aan VR, maar het toepassen van simulatietechnieken is veel meer dan VR. Een simulatietechnologie als gaming zal heel goed kunnen passen bij de jongere studenten. Hiervan ben ik echt wel overtuigd. Deze groep studenten is digivaardig en ze kunnen deze techniek inzetten op het moment dat zij dit willen. ”

De rol van simulatie in de opleiding

De HAN werkt met een doorlopende leerlijn in het theoretisch curriculum, waarin diverse vormen simulatietechnieken worden gebruikt. De student krijgt de kans om stap voor stap de handeling zich eigen te maken.

De OK Game van eX:plain speelt een centrale rol in Simzone 0 en gedeeltelijk in Simzone 1. In Simzone 0 kunnen studenten volledig veilig en zonder tijdsdruk verkennen, uitproberen en fouten maken. Hier oefenen ze basishandelingsvaardigheden, ontwikkelen ze logisch redeneren in de context van de operatiekamer, en automatiseren ze stappen die in de praktijk vaak weinig ruimte krijgen om rustig te worden aangeleerd.

Tijdens de opleiding verschuift het onderwijs naar CRM-onderwijs (Crew Resource Management), dat loopt van Simzone 1 tot en met 3. In deze simulatiefases ligt de focus niet alleen op handelingen, maar ook op communicatie, samenwerking, rolverdeling, prioriteiten stellen en functioneren in teams. Studenten oefenen hier complexere taken in een nagebouwde OK-omgeving, met observatie door examinatoren en feedback van medestudenten. Pas daarna volgt de stap naar de praktijk, waarin studenten onder begeleiding werken op een echte OK.

De OK Game wordt vooral ingezet in Simzone 0 en een deel van Simzone 1. Deze fase biedt studenten een veilige omgeving om te experimenteren, fouten te maken en basishandelingen te automatiseren. Op de echte OK is daar vaak weinig ruimte voor. Door de game krijgen studenten niet alleen kennis, maar ook meer vertrouwen en overzicht, waardoor ze beter voorbereid zijn wanneer ze voor het eerst een echte OK binnenstappen.

In de huidige praktijk leert iedere student iets anders, afhankelijk van het ziekenhuis, de werkbegeleider en de toevallige casuïstiek op de werkvloer. Dit zorgt ervoor dat studenten met verschillende niveaus en aannames de praktijk ingaan, terwijl een gemeenschappelijke basis juist essentieel is. Simulatietools zoals de OK Game maken het mogelijk om deze basis te creëren. Alle studenten doorlopen dezelfde opdrachten, oefenen dezelfde basisvaardigheden en leren dezelfde stappen. Hierdoor ontstaat veel meer uniformiteit in voorbereiding.

Het gaat echter niet alleen om wat een student nog moet leren: begeleiders hebben ook inzicht nodig in wat een student al beheerst en geoefend heeft. Die wederkerigheid – kennis over leren én beheersen – is essentieel om studenten veilig en effectief op te leiden.

De OK-game als basis voor betekenisvol en herhalend leren

Binnen de visie van de HAN moeten studenten basishandelingen al vóór hun eerste praktijkervaring zó vaak geoefend hebben dat ze deze zonder twijfel kunnen uitvoeren. Deze herhaling – het zogenaamde ‘skill and drill’-principe – vormt een stevig fundament dat houvast biedt in complexe en stressvolle situaties.

De OK game speelt hierin een cruciale rol. Het stelt studenten in staat om onbeperkt te oefenen, fouten te herstellen en handelingen keer op keer te herhalen, zonder dat daar een operatiekamer, docent of begeleider voor nodig is. Zoals één van de betrokken docenten aangeeft:

“Je speelt het, je oefent het fysiek, je herhaalt het totdat het bijna vanzelf gaat. Dat is niet anders dan in de luchtvaart of scheepvaart: je moet een stevige basis hebben voordat je in complexe situaties terechtkomt. De OK game geeft studenten precies die ruimte. Ze kunnen veilig oefenen, fouten maken, terugkijken en opnieuw proberen, zonder dat daar een operatiekamer of een begeleider voor nodig is. Dat is belangrijk, want in de praktijk is daar nauwelijks tijd voor. De OK draait door, er is druk, er is stress, en het moment om te leren is vaak pas achteraf. In een game kun je dat proces wél doorlopen.”

Van basisvaardigheden naar een game die meegroeit

De OK-game ondersteunt nu vooral het opbouwen van een algemene OK-omgeving en het uitvoeren van basishandelingen. Tegelijk ziet Annemiek duidelijk hoe de volgende stap eruit moet zien: een game die niet alleen de basis dekt, maar ook de variatie en complexiteit van verschillende specialismes en ook leeftijdscategorieën van patiënten

“De basis van de OK-game werkt heel goed. Maar we hebben scenario’s nodig die passen bij verschillende chirurgische specialismes, anesthesiologische technieken en leeftijdscategorieën. Een OK voor een keizersnede ziet er anders uit dan een OK voor algemene chirurgie of traumachirurgie. Studenten moeten die verschillen kunnen herkennen en ermee kunnen oefenen. Je hoeft daar geen compleet nieuwe game voor te bouwen – de omgeving moet alleen variabel en herkenbaar worden ingericht.

En uiteindelijk moet de game met de student kunnen meegroeien. Ik wil dat een student straks kan intypen: ik heb een OK voor een kind van 12, er treedt een bloeding op, de patiënt wordt instabiel – en dat de game dan een scenario bouwt waarin hij moet handelen, communiceren en keuzes moet maken. Ik wil dat ze kunnen oefenen wat er gebeurt als een procedure verandert, als er stress ontstaat, of als ze alleen staan. En op termijn is dat niet alleen voor studenten: ook gediplomeerden hebben dit nodig. Zeker voor (hoog)complexe operaties die ze weinig zien.”

Richting een leven lang leren

De verschuiving naar simulatietechnieken gaat volgens Annemiek veel verder dan alleen de initiële opleiding. In haar ogen vormt het de basis voor blijvende professionalisering, een hogere kwaliteit van zorg en veiligere teams – juist omdat niet alleen studenten, maar ook gediplomeerde medewerkers baat hebben bij herhaald, laagdrempelig en stressvrij oefenen. In dezelfde leercyclus versterkt simulatie bovendien continu de relatie tussen onderwijs en praktijk, omdat wat studenten in de praktijk zien direct kan terugvloeien naar simulatie en theorie.

“Niet iedere gediplomeerde ziet elke week of maand dezelfde complexe ingrepen. Soms moet je iets voorbereiden dat je al heel lang niet gedaan hebt, en dat durf je niet altijd hardop te zeggen. Met een game kun je dat thuis of in een pauzeruimte oefenen en vooral nog een keer experimenteren, en dan sta je de volgende dag zekerder in de OK. Het gebruiken van simulatietechnieken  is geen luxe, dat is kwaliteit van zorg en komt de patiëntveiligheid ten goede.

Benieuwd naar de OK-game of hoe jij deze in jouw organisatie kan gebruiken? We geven je graag een proeflicentie zodat je het zelf kan proberen of je kan in gesprek met één van onze adviseurs zodat je samen de mogelijkheden kan verkennen. Neem hiervoor contact op via: seriousgaming@explain.nl